ENTRANDO EN FARIÑA: WHERE THERE IS A WILL, THERE IS A WAY

Xa está aquí o momento de presentar a formulación xeral da estructura dun proxecto que tería como obxectivo nuclear o coñecemento de parte do patrimonio histórico e artístico da rexión xeográfica na que o alumnado de Cultura Clásica de 3º/4º ESO habita (o noroeste da península ibérica) a través dos conceptos de “CAMIÑO” e “CIDADE”. Trataríase dunha actividade na que se podería procurar a implicación de docentes de departamentos didácticos distintos ó de Latín-Grego-Cultura Clásica, como os de Xeografía e Historia (que incluiría Arte), Idiomas modernos (Galego, Castelán, Inglés e Francés para a elaboración de trípticos informativos en diversas linguas), Física (explicación de conceptos de física na construcción de estradas como estructuras, materiais...), Matemáticas (números romanos), Educación Física (preparación física, alimentación). Daquela, estamos diante dunha tarefa focalizable nunha disciplina ou ben multiárea.

INTRODUCCIÓN

1.      TRABALLO DO CONTIDO

Esta actividade de APRENDIZAXE BASEADA EN PROBLEMAS (ABP) proponlle ó alumnado a preparación dun itinerario adecuado para realizar unha viaxe de fin de semana, partindo dunha das cidades presentadas de orixe romana. Para realizar esta actividade, primeiro hai que resolver as seguintes cuestións :

o   Recoñecemento das cidades.

Os alumnos deben investigar a que cidades e elementos romanos corresponden as fotos propostas.  Neste caso, a primeira foto relaciónase con Braga. A segunda foto ilustra as murallas de Lugo. Por último, a terceira foto corresponde a Astorga. 

o   Elección dunha das cidades como punto de partida da excursión.

Os alumnos investigarán as posibilidades que ofrece cada cidade e a elección desta será decidida por cada grupo, atendendo ás variables que consideren importantes. Como orientación indicamos algunhas variables que se poden ter en conta:

·        Calidade dos monumentos e a súa conservación.

·        Número de monumentos e xacementos.

·        Distancia e comunicación coa nosa cidade de orixe.

·        Posibles actividades que se ofrecen.

·        Outras cidades ou xacementos romanos da zona.

Os alumnos argumentarán a súa elección e iniciarán a preparación dun itinerario a partir da cidade elixida.

o   Proposta de itinerario de viaxe.

Os alumnos prepararán un itinerario coas cidades e monumentos que se van visitar, no que indicarán tamén o horario de viaxe e as actividades programadas que ofrecen os centros visitados, ademais dalgunha actividade que poida preparar o grupo de clase.

o   Relación entre as cidades propostas.

Esta tarefa de ABP propón que os alumnos pescuden tamén as relacións que se establecen entre as cidades propostas. Que relación existe entre Lugo, Braga e Astorga?

2.      TRABALLO DO PROCESO

Antes de comezar a realización de calquera aprendizaxe baseada en problemas, é moi conveniente ter en conta estas consideracións previas:

a)      Organizar a clase en grupos.

b)      Explicar ós alumnos o uso do portafolio do equipo. Todos os materiais que vaian elaborando ó longo da súa investigación deberán arquivalos nun cartafol, é dicir, terán que levar un rexistro de todo o desenvolvemento do seu traballo, seguindo unha estrutura similar a esta:

1)      Portada: presentación do alumno ou grupo.

2)      Índice: elementos do portafolio e a súa organización.

3)      Introducción: visión xeral, obxectivos e procedementos.

4)      Evidencias: documentos, experiencias e traballos.

5)      Autoavaliación: reflexión sobre a aprendizaxe e o traballo en grupo.

6)      Plan de mellora: conclusións e cambios para o próximo traballo.

Os alumnos deben saber tamén que todo o traballo do portafolio será avaliado polo profesor ó finalizar a investigación proposta.

c)      Explicar en que consiste a técnica de metacognición denominada “diario de reflexión”. Trátase dun caderno no os alumnos deben consignar o que pensan sobre a súa forma de aprender. Esta reflexión pode realizarse sobre un destes aspectos: que aprenderon, como o fixeron, que relacións estableceron cos demais ou as emocións que sentiron.

3.      ESTÁNDARES APLICABLES

Os estándares curriculares que entrarían en xogo nesta actividade serían estes distinguindo diversos ámbitos:

o   HISTORIA

CCB2.2.3. Elabora eixes cronolóxicos en que se representen fitos históricos salientables, consul-tando ou non fontes de información.

CCB2.3.1. Explica a romanización de Hispania e Gallaecia, describindo as súas causas e delimitando as súas fases.

CCB2.3.2. Enumera, explica e ilustra con exemplos os aspectos fundamentais que caracterizan o proceso da romanización de Hispania e Gallaecia, sinalando a súa influencia na historia posterior do noso país.

CCB4.4.1. Describe as características, os principais elementos e a función das grandes obras públicas romanas, explicando e ilustrando con exemplos a súa importancia para o desenvolvemento do Imperio e a súa influencia en modelos urbanísticos posteriores.

CCB4.5.1. Localiza nun mapa os principais monumentos clásicos do patrimonio español e europeo, identificando a partir de elementos concretos o seu estilo e súa cronoloxía aproximada.

o   LINGUA

CCB6.4.2.Describe  a evolución das linguas romances a partir do latín como un proceso histórico, explicando e ilustrando con exemplos os elementos que evidencian do xeito máis visible a súa orixe común e o parentesco existente entre elas.

CCB6.8.1. Explica os procesos de evolución dalgúns termos desde o étimo latino ata os seus respectivos derivados nas linguas romances, describindo algúns dos fenómenos fonéticos producidos e ilustrándoos con outros exemplos.

CCB6.8.2. Realiza evolucións do latín ó galego e ó castelán aplicando as regras fonéticas de evolución.

o   PERVIVENCIA NA ACTUALIDADE

CCB7.1.1. Sinala e describe algúns aspectos básicos da cultura e a civilización grecolatina que perviviron ata a actualidade, demostrando a súa vixencia nunha e noutra época mediante exemplos.

CCB7.3.1. Enumera e explica algúns exemplos concretos nos que se pon de manifesto a influencia que o mundo clásico tivo na historia e as tradicións do noso país.

B7.4.1. Utiliza as tecnoloxías da información e a comunicación para recabar información e realizar traballos de investigación acerca da pervivencia da civilización clásica na nosa cultura.

FASES do PROXECTO

Selección do tema e formulación da(s) pregunta(s) guía

Formación dos equipos

Definición do producto ou reto final

Planificación

Investigación

Análise e a síntese

Elaboración do producto

Presentación do producto

Resposta colectiva á pregunta inicial

Avaliación e autoavaliación

DESENVOLVEMENTO

I. SELECCIÓN DO TEMA E FORMULACIÓN DA(S) PREGUNTA(S) GUÍA

   1. TEMA: 

O TRIÁNGULO VIARIO AUGÚSTEO NA GALLAECIA ROMANA: per angusta ad augusta. 
Elaboración dun ITINERARIO ENRIQUECIDO PARA UNHA SAÍDA DIDÁCTICA

   2. IMAXES e CUESTIONARIO CATALIZADORES:

•        IMAXES

•       KPSI: preguntas iniciais guía

Que coñecedes do legado que deixou Roma na nosa cultura? Eran os romanos moi diferentes a nós? Credes que o Imperio romano axudou ó progreso da península Ibérica / Arco Atlántico / Galicia ou non? Que cidades destes lugares teñen unha herdanza significativa de Roma? Que monumentos realizados polos romanos nos son moi familiares? Coñeces como se constrúe hoxe unha estrada e como se facía nos tempos romanos? Sabedes cal é o trazado das principais vías de comunicación en España e Portugal na actualidade? E daquela nas antigas Hispania e Gallaecia? Cres que pode haber algunha relación entre ambos os dous trazados? Que ruta poderiamos realizar nunha fin de semana para ver importantes restos romanos no sector noroccidental da península ibérica?

II. FORMACIÓN DOS EQUIPOS

Organízanse grupos de tres ou catro alumnos de diferentes trazos para que haxa diversidade de perfís e cada un desempeñe un rol distinto. Pódense usar estratexias como o blanco e a diana e/ou o folio xiratorio.

III. DEFINICIÓN DO PRODUCTO OU RETO FINAL

1. DESCRICIÓN DO PROBLEMA

Na clase de Cultura Clásica formamos unha comisión de traballo para organizar unha viaxe de fin de semana polo cadrante noroccidental da península ibérica co obxectivo de coñecer algunhas cidades e monumentos relacionados co legado cultural romano.

Para iso debemos ter en conta as seguintes cuestións:

•     As fotos (e/ou os vídeos) de elementos romanos que contemplamos ó comezo desta tarefa están relacionadas entre si? A que é debido?

•     Unha destas cidades debe ser o punto de partida da nosa excursión e, a partir dela, continuar o percorrido para coñecer outros elementos culturais ou cidades relacionados. Que cidades romanas visitaremos na nosa viaxe?

2. OBXECTIVOS DE APRENDIZAXE

Ó realizar esta ficha, o alumnado tratará de conseguir os seguintes logros:

1.    Coñecer en profundidade algunhas das cidades fundadas por Roma no noroeste da península ibérica.

2.    Valorar a importancia do legado romano para a nosa cultura.

3.    Ser capaces de valorar distintas variables e tomar decisións de maneira obxectiva.

4.    Mellorar o traballo en grupos cooperativos.

IV. PLANIFICACIÓN: Como vai traballar o alumnado?

PROCESO DE TRABALLO	TEMPORIZACIÓN	METODOLOXÍA
Presentación e análise dos datos, preguntas iniciais e imaxes.	Sesión 1	Para a análise do problema na súa globalidade podemos recorrer ó faro de pensamento: percibo, penso, practico.
Confección dunha rede de ideas. Detección de coñecementos e necesidades: que sabemos e que deberiamos saber.		A rede de ideas pode desenvolverse a partir dun mapa mental que terá en conta todos os contidos posibles do tema.
Repartición de tarefas dentro do grupo. Procura e selección de información. Iníciase o diario de reflexión.	Sesión 2	A repartición de tarefas realizarase dentro do grupo de traballo. A procura de información farase de maneira individual, consultando varias fontes.
Posta en común da información e breve titoría co profesor.	Sesión 3	Para a posta en común, pódese utilizar a estrutura cooperativa cabezas xuntas numeradas de Spencer Kagan
Aplicación do aprendido na elaboración da solución ó problema. Complétase o diario de reflexión.	Sesión 4	Exporase e acordarase unha única solución á cuestión exposta. Seleccionaranse unhas cidades, un itinerario e unhas visitas e actividades.
Presentación da solución acadada.	Sesión 5	Presentación expositiva da ruta, cos lugares que se van a visitar. Pódese utilizar Google Earth.
Finalízase o diario de reflexión. Móntase o portafolio. Autoavaliación e avaliación do grupo.	Sesión 6	Rúbricas de avaliación e portafolio.

V. INVESTIGACIÓN: Con que recursos se pode investigar?

Libros de texto de Cultura Clásica.

Apuntes de clase.

Recursos TIC: Powerpoint, Genially, Prezi, etc.

Ligazóns externas [O docente actuará como CURATOR]

VI. ANÁLISE E A SÍNTESE

Chegou o momento de que o alumnado poña en común a información recompilada, compartan as súas ideas, debatan, elaboren hipóteses, estruturen a información e busquen entre todos a mellor resposta á pregunta inicial.

Uso de apps para mapas mentais, esquemas...

VII. ELABORACIÓN DO PRODUCTO

Apps diversas: infografías, vídeos...

VIII. PRESENTACIÓN DO PRODUCTO: Como se vai presentar a investigación? Entregaranse tres documentos diferentes:

1. Un portafolio do proceso de todo o grupo. Aquí arquivarase todo o material que se elaborou ó longo da investigación: mapa mental, esquema de detección de coñecementos, información básica, recursos empregados, rúbricas de avaliación...
2. O diario de reflexión, que é individual, onde se reflectirá que se está a aprender, de que maneira, se lle axuda ó alumnado facelo en grupo, etc.
3. Unha presentación da solución, nun programa tipo Powerpoint, Genially ou Prezi. Aquí haberá que incluír a información máis relevante da investigación (datos, mapas…), os argumentos de solución ó problema e outras achegas que se consideren oportunas.

IX. RESPOSTA COLECTIVA Á PREGUNTA INICIAL

X. AVALIACIÓN E AUTOAVALIACIÓN: ¿Como se vai avaliar a investigación?

Cada alumn@ terá catro notas, de acordo con esta táboa:

Avaliación do proceso			Avaliación da presentación
Portafolio de equipo	30 % do total	Profesor, o 20 %	Arquivo Powerpoint, Genially ou  similar	25 % do total	Profesor
		Autoavaliación grupal, o 10 %
Diario de reflexión	20 % do total	Profesor	Exposición oral	25 % do total	Profesor, o 15 %
					Compañeiros, o 10 %

RÚBRICA PARA O ALUMNADO

RÚBRICA PARA O PROFESOR